Recent Changes

Monday, November 28

  1. msg bidrag? message posted bidrag? kys
    bidrag?
    kys
    1:58 am

Thursday, November 5

  1. page Test (deleted) edited
    4:12 am
  2. page Test (deleted) edited
    4:10 am
  3. page space.menu edited [[include component="pageList" homeAtTop="true" hideInternal="true" l…
    [[include component="pageList" homeAtTop="true" hideInternal="true" limit="100"]]
    [[include component="pageList" limit="10" ]]
    (view changes)
    3:03 am
  4. page space.menu edited [[include component="pageList" homeAtTop="true" hideInternal="true" l…
    [[include component="pageList" homeAtTop="true" hideInternal="true" limit="100"]]
    [[include component="page" page="space.menu"component="pageList" limit="10" ]]
    (view changes)
    2:58 am
  5. page space.menu edited [[include component="pageList" homeAtTop="true" hideInternal="true" l…
    [[include component="pageList" homeAtTop="true" hideInternal="true" limit="100"]]
    [[include component="page" page="space.menu" ]]
    (view changes)
    2:57 am
  6. 2:40 am

Saturday, June 6

  1. page Dei fire naturkreftene edited De fire fundamentale naturkræfter ... fire fundamentale naturkræfter: naturkræfter gravitat…

    De fire fundamentale naturkræfter
    ...
    fire fundamentale naturkræfter:naturkræfter gravitation, elektromagnetisme,
    ...
    holder atomkernen sammensammen, og svag
    ...
    sørger for betastråling,betastråling og gør fusionenfusion i solen
    Gravitation og elektromagnetisme var op til 1930’erne de eneste kendte naturkræfter, af den grund at de begge er lette at observere og virker på makroniveau. Men da fysikerne begyndte at se ind i atomkerne og fandt kvarker og andre kernepartikler, blev det klart at det måtte eksistere nogle kræfter som ”bare” virkede på atomniveau; stærk og svag kernekraft.
    De fundamentale kræfter er normalt karakteriseret ved fire forskellige kriterier: hvilke typer partikler de virker på, den relative styrke, rækkevidde og følgepartikel (også kaldet for en boson (hver af de fire naturkræfter har mindst en boson som formilder kraften)).
    ...
    1
    uendelig
    ...
    de to kernekræfter afstandkernekræfters rækkevidde er så
    ...
    endnu mindre rækkevidde end den stærkestærk kernekraft. Partikler
    ...
    hverdag som sådan/særlig meget,sådan, men vi
    Gravitation
    {Prinicipia-title.png} Principia Mathematica værket Newton udgav i 1687Gravitation er den nok mest kendte kraft for mange af os, og dette af en god grund. For gravitation virker på alt, det er det der holder os og andre objekter nede på jorden, og jorden og andre planeter i vores solsystem i en bane rundt solen.
    ...
    Noget der dog senere blev falsificeret af den italienske filosof
    Gravitation har en uendelig rækkevidde, og påvirker alle objekt i universet uanset om de haver masse eller ej. Det er den svageste af de fire kræfterne på atomniveau, da de partikler et atom består af er for små til at gravitation kan have en større påvirkning på dem. Men da kraften som sagt har en uendelig rækkevidde, er gravitation den stærkeste af de fundamentale kræfter over en kosmisk afstand, hvilket bl.a. vises ved at det er gravitation der holder jorden i en bane rundt solen.
    Siden Einstein kom med sin relativitetsteori i 1916, har forskere prøvet at forene gravitation med de tre andre kræfterne, for at skabe en enkelt kraft, men indtil nu har dette dog været uden det største held. I en slik teori vil gravitation ligesom de tre andre kræfterne have en følgepartikel, kaldet graviton. Denne partikel burde ligne på fotonen til elektromagnetisme, da gravitation ligesom elektromagnetisme har en uendelig rækkevidde og svækkes over afstand. Gravitonen burde være uden masse og farve. Gravitonen er den eneste af følgepartiklerne man stadig ikke har fundet eksperimentelt.
    Elektromagnetisme
    ...
    er det dersom holder de
    Man har kendt til elektromagnetisme helt siden antikken, men det var først i det nittende århundrede efter Kristus at man begyndte at studere kraften. Forskerne troede først at elektricitet og magnetisme var to forskellige kræfter. Men flere forsøg viste at det var flere ligheder mellem de to kræfterne, bl.a. kunne de bruges til at skabe hverandre. Dette førte til at den britiske fysiker James Clerk Maxwell i 1864, på grundlag af eget og andres arbejde kunne erklærede at magnetisme og elektricitet var forskellige dele af den samme elektromagnetiske kraft.
    Elektromagnetisme er stærkere end gravitation, og har en ligeså lang rækkevidde som gravitation i makroverdenen (uendelig). Men kan ikke bruges til at forklare hvordan atomkernen holdes sammen. Dette kommer af at elektromagnetisme har en relativt lille rækkevidde på atomniveau og at den positivt ladede atomkernen ville have brudt sammen (protonerne i kernen ville afstøde hverandre og ryge til hver sin side), hvis det kun var elektromagnetisme til at holde den sammen.
    ...
    Stærk kernekraft er den kraft der holder atomkernen sammen. Hvis det bare havde været elektromagnetisme som virket i kernen, ville protonerne i kernen afstøde hverandre, flyve til alle sider og kernen ville kollapse. Mens gravitation som sagt ikke har for meget at skulle have sagt på atomniveau.
    {Yukawa_hideki_statue2.jpg} Yukawa Hideki manden bag pionen
    ...
    i fysik i 1949 for sit arbejde.arbejde i 1949 I 1950’erne
    Når man får at vide at den stærke kernekraft holder atomkernen sammen, vil de fleste nok tænke at den stærke kernekraft virker på er nukleonerne i atomkernen, altså protoner og neutroner. Men dette er dog ikke helt sandt, for det den stærke kernekraft i virkeligheden virker på er kvarkerne som nukleonerne i kernen er opbygget af.
    Den stærke kernekraft virker på kvarkerne ved hjælp af en egenskab kaldet for farvekraft (kan sammenlignes med elektrisk ladning og elektromagnetisme). Alle genstander der haver farve vil blive påvirket af den stærke kernekraft. Protoner og neutroner hører til blandt partikler der er farveløse, og kan derfor ikke blive påvirket af stærk kernekraft. Det eksisterer forskellige typer kvarker (6 typer) og de forskellige typer kvarker vil tiltrække hverandre. Når kvarkerne bliver tiltrukket af hverandre, vil det blive dannet pioner. Udvekslingen af pioner mellem neutroner og protoner i kernen er det der holder atomkernen sammen.
    (view changes)
    3:37 am

Thursday, June 4

  1. page Fusjon edited ... Ei lita forklaring av figuren nedanfor. Fe-56 og Ni-62 er dei mest stabile grunnstoffa. Fram t…
    ...
    Ei lita forklaring av figuren nedanfor. Fe-56 og Ni-62 er dei mest stabile grunnstoffa. Fram til jern og nikkel gir fusjonen overskot av energi, etter jern og nikkel gir fusjonen eit underskot av energi.
    {Packing_Fraction.gif}
    ...
    i sola: Sola
    Sola
    består av
    ^0_1e \; \mbox{\textsf{er eit antielektron, som vert kalla eit positron. Det har samme masse som eit elektron, men har motsett elektrisk ladning}}
    v\; \mbox{\textsf{er eit noytrino som nesten ikkje har masse men alikevel stikk det av med litt av energien.}}
    ...
    Under finn du eit bilete av ein fusjonsreaktor. I ein slik reaktor skjer nesten det same som inne i ei stjerne. Det som er så bra med ein slik fusjonsreaktor er det at den vil gi tre gongar så mykje energi som ein vanleg kjernekraftverk. Radioativiteten er også mykje mindre, noko som gjer det mykje mindre farleg. Rundt reaktoren er det store magnetar som dannar eit magnetfelt. Dette feltet held på plass elektrisk ladde partiklar som bevegar seg i banar og temperaturen vert ekstremt høg, heilt opp mot 100 millionar grader. Ein har endo ikkje klart å danne ein fusjonsreaktor med energiutbytte, men ca 30-50 år fram i tid satsar ein på at ein skal ha klart det. Det eksisterer ei rekke reaktorar som er til for å drive forskning, døme på det er "tokamak" og "ITER".
    {reaktor.bmp}
    HiPERPrototypar:
    JET
    Jet-prosjektet er eit prosjekt som tok til å byrja tidleg på 80-talet. JET står for Joint European Torus og er eit stort eksperiment som på den tida då det vart bygd var meir enn 100 gongar så stort som noko anna eksperiment ein hadde bygd før. Den vart bygd ved Culham-laboratoriet utanfor Oxford og stod ferdig i 1983. Det var eit fellestiltak mellom landa i EU og også med deltakelse frå Sveits og Sverige. I dag vert maskina brukt til å teste ut metodar og komponentar fro framtidige maskinar. Det vert konsentrert rundt prinsippa fro oppvarming av plasma basert på ohms motstand, radiofrekvensbølgjer og injeksjon av energetiske hydrogenatom.

    ITER
    ITER står fro International Thermonuclear Experimental Reactor. Det er ein tokamakreaktor som vert brukt til forskning og vart bygd av nokre EU-land, Russland, Kina, USA, Sør-Korea og Japan. Den tok i bruk deuterium og tritium i reaksjonen. Forskinga rundt ITER er prosjektert til 35 år. Målet er å teste systemer og materialer for kjernefysisk fusjon, men den vil ikkje kunna holde ein reaksjon i gong. Det er allereie planlagt nye forsøk for fram {http://upload.wikimedia.org/wikipedia/en/thumb/7/73/HiPER_baseline_design.jpg/800px-HiPER_baseline_design.jpg} File:HiPER baseline design.jpgtida basert på framtidige resultat ITER vil gi. ITER skal byggjast i Europa, nermare bestemt i Cadarache i Sør-Frankrike. Viss alt går som det skal vil det bli danna plasma i slutten av 2016
    HiPER
    HiPER står for High Power laser Energy facility og er ein fusjonsreaktor som skal startast å byggjast rundt 2010. HiPER er det første eksperimentet som er spesialisert i å studera rask anntenninga for fusjon. Budsjettet er skyhøgt og reaktoren vart plassert innad i EU. Med HiPER har dei har enda større visjonar enn med NIF. Målet er å få HiPER til å produsera eit overskot av staum etter kvart, men det viktigaste er å samle kunnskap og erfaring, for det er ikkje ein ferdig fusjonsreaktor, det er me ikkje i stand til å lage i dag, men eit forskningsprosjekt.

    NIF
    JETNIF står for National Ignition Facility og det er ein laser-basert fusjonsreaktor. Den ligg i Lawrence Livermore National Laboratory i USA og fusjonsprossessen der er driven av ein laser som komprimerer ei liten mengd hydrogen til fusjonsprossessen startar. NIF er den første fusjonsreaktoren som er forventa at skal produsera eit overskot av straum. Byggjinga vart starta i 1997, men fleire problem har dukka opp under vegs. Den skikkelege starten på reaktoren er forventa før 2010.
    {http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/dc/NIF_building_layout.jpg/800px-NIF_building_layout.jpg} File:NIF building layout.jpg

    Fordelar med fusjon:
    GrønI dagens samfunne stilles det stadig høgare krav til miljøvennligheit. Derfor er fusjon eit godt alternativ. I ein fusjonsprossess dannest det store mengder energi
    Store dimensjonar
    Energibehov
    Tilgjenge
    Ikkje
    og der er nesten utan å skade miljøet. Det er krevjande å byggje ein reaktor, men store delar av drivstoffet kan utvinnast av vatn. Dette er også ei anna positiv side, Drivstoffet i reaktoren er deuterium og tritium, og det skapar ikkje utfordringar i form av mangel på drivstoff, ikkje før om veldig lenge iallefall.
    Dimensjonane i fusjonskraftverka er også enorme i forhold til dagens standard. Viss me klarar å laga reaktorar som produserer meir stram enn det det går med i prosessen, kan me komme opp på uante produksjonsnivå.
    I dag står me også ovanfor eit stort energibehov og det er berre aukande. Store land som Kina og India vert plutseleg store konsumentar og den vestlege verda vil ikkje gi opp på komfort. Ved å lage skikkelege fusjonskraftverk kan me sikra framtida.
    I ein fusjonsprossess sit me heller ikkje igjen med
    høgradioaktivt avfallavfall. I ein fisjonsreaktor får me radioaktive stoff i prossessen og dei må lagrast for lang tid. På vegen til fusjonsenergi er det også litt radioaktivitet inne i biletet, men ikkje på same nivå som i ein fisjonsprossess og dei har dessutan mykje kortare halveringstid.
    Ulemper med fusjon:
    I dag er det ikkje lønsamt å drive med fusjon, teknologien er ikkje utvikla godt nok til at me får ut meir energi enn me bruker i prosessen. Reaktorane er plasskrevjande fordi dei må vera store av økonomiske grunnar. Dei av reaktorane som brukar tritium har ei ulempe. For å framstilla tritium treng ein litium og på lang sikt finnast dette berre i ei avgrensa mengd på jorda. Strukturane som fangar opp nøytronstrålinga må aktiverast og ha lang haldbarhet, det er eit problem i dag.
    Akkurat dette problemet kan avgrensast ved å finna dei rette materiala, og om me ikkje får til fusjonsreaktorar i fyrste gong, vert det iallefall danna eit godt grunnlag for framtida og me kan jo aldri vita kva den framtidige teknologien vil utretta.
    I tillegg er det ikkje forventa at ein fusjonsreaktor vil produsera eit overskot av straum før i 2050.
    Kald fusjon:
    Våren 1989 gjekk Pons og Fleischmann, ved universiteten i Utah, ut på ein pressekonferanse med oppsiktsvekkjande resultat. Under elektrolyse ved romtemperatur av tungtvatn med palladium-elektroder fekk dei ei energiutvikling og danning av produkt som berre kunne forklarast ved kjernefusjon ved romtemperatur, som vert kalla "kald fusjon". Nyhenden om "kald fusjon" førte til stor oppsikt og viss forskarane hadde rett, ville verdas energibehov vera dekka for framtida. Var dette for godt til å vera sant? Det vart sett i gang intens forsking over heile verda, men resultata var magre. I dag er fenomenet "kald fusjon" kontroversielt i mange forskarkretsar. Resultata som kom fram i dei følgjande eksperimenta førte til kritiske og negative haldningar blant kjemikarar og fysikarar til Pons' og Fleischmanns gjennombrot. Denne gangen var det nok for godt til å vera sant, for i dag ca. 20 år etter, er enno ikkje verdas energiproblem løyste.
    ...
    Hans Albrecht Bethe vart fødd 2. juli 1906 i Strassbourg og døydde 6. mars 2005 i Ithaca i USA. Han var ein tysk-amerikansk fysikar som har hatt stor betyding for det me veit om kjenefysikk, og spesiellt fusjonsprosessar, i dag. Han gjekk på gymnas og studerte i Frankfurt, og tok doktorgrad i teoretisk fysikk ved Ludwig-Maximilians-Universität München i juli 1928 under professor Arnold Sommerfeld. Allerei før han fylte 25 år, underviste han ved universiteta i München, Frankfurt og Stuttgart. I 1933 reiste han frå Tyskland og hadde eit midlertidig opphald i England, delvis fordi mora hans var jøde, før han to år seinare kom til New York i USA.
    Han var med under utviklinga av atombombene som avgjorde 2. verdskrig i 1945, men tok seinare avstand frå denne typen forsking og verksemd. Saman med Albert Einstein vart han aktiv i anti-atomvåpenarbeid. I 1967 fekk han Nobelprisen i fysikk, bakgrunnen for dette var forskinga hans på energiskapingsprosessane i stjerner, der han kom fram til to svar og kunne avkrefte andre mogelegheitar. Han kom fram til karbon-nitrogen-syklusen og proton-proton-fusjonering, og hans arbeid kjernefysiske reaktorar talte også for at han var ien verdig mann for prisen. I 2001 vart han også verdsatt med Bruce-medaljen.
    Albert Einstein-
    Fusjonsenergi
    Einstein -
    Det er jo også på sin plass å nemne Albert Einstein, det var han som utleia E=mc2
    Det er massesvinnet
    i morgonfusjonsprossessen som skapar dei store mengdene energi.
    {http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/a/aa/D-t-fusion.png} Fil:D-t-fusion.png
    Kjelder:
    (view changes)
    7:04 am
  2. page Marie Curie edited [ biografi. bla bla] Biografi {MC.jpg} Marie Curie, opprinneleg Marie Sklodowska, vart fødd d…
    [ biografi. bla bla]Biografi
    {MC.jpg}

    Marie Curie, opprinneleg Marie Sklodowska, vart fødd den 7. november 1867 i nærheita av gamle sentrum av Warzawa. Marie var dottar av vidaregåandeskule lærarar, og fekk difor generell opplæring i den lokale skulen, i tillegg til ein del vitenskapeleg opplæring ho fekk frå sin far. Faren, Wladyslaw Sklodowski, var ein svært intelligent mann og lærar i matematikk og fysikk, men då han som patriot ikkje retta seg etter dei russiske myndighetane, blei han tvungen ut av stilling som underinspektør i skulen og måtte difor gi privattimar for skulegutar i staden for. Mora, Bronislawa Boguska, hadde klosterutdannelse og var rektor på ein privatskule for jenter. Bronislawa døydde av tuberkulose då Marie var ti år, og tre år tidligare døydde Maries eldste syster av tyfus. Dei som var att i familien var Marie Curie, hennas far, bror og tre systre.
    Allereie frå lita alder hadde Marie ein ekstrem hukommelse og konsentrasjonsevne, og denne kom godt til nytte. Ho vann ein gullmedalje som 16 åring, men gleda forsvann då ho måtte håndhilse på den russiske utdanningsministeren. Med ein vitenskapelig forståing som Marie hadde, ville ho vidareutvikle denne ved å gå på universitet, og sidan det ikkje var lovleg for jenter å gå på universitet, søkte Marie og systra Bronya til det flytande universitet, eit samlepunkt for studentar som var godt skjult for den russiske myndigheten. Her kunne studentar undervise i det dei kunne best, men sjølv om dette ikkje var godt nok i forhold til høgare utdanning, var det likevel ein sniktitt på den verkelege viten.
    ...
    Maries bidrag til fysikken
    Som tidlegare nemnt fanga radioaktivitet oppmerksomheten til Marie. Så Marie bestemte seg for å undersøke uran stråler, og femten år tidlegare hadde Pierre og hans bror oppfunnet eit elektrometer, ein enhet som målte ekstrem lav elektrisk straum. Når Marie brukte elektrometeret oppdaga ho at uran stråler får luften rundt til å lede elektrisite, og at strålingsmengda frå stoffa ikkje blei påverka av kva kjemiske samanbindingar dei var i. Det var kun mengda av desse grunnstoffa. Utifrå dette meinte Marie at radioaktiviteten var avhengig av sjølve grunnstoffatoma, og uavhengig av molekylstrukturen dei høyrte til i.
    ...
    kalla radioaktivitet.
    bla bla
    Første verdenskrig avbrøt Maries forskning, og ho satsa difor heller på å hjelpe utdanninga av røntgenpersonell, og var ei av dei få som jobba aktidt for å stille diganoser for såra soldatar. I 1934 døydde Marie av leukemi, men dette var kun ein av dei mange sjukdommane ho allereie hadde. Marie var nærmast blind, fingertuppane var forbrente, noko som kunne skuldast på den verdenskjende forskninga hennar. På Maries tid var ikkje kunnskap om virkningar av røntgen- og radioaktiv stråling så veldig utbredt, noko som gjorde at dei helsemessige forholda ikkje var tilrette lagt Marie og andre forskarar.
    Radioaktiv stråling
    Radioaktiv stråling er ioniserande stråling som kjem frå ustabile atomkjernar som til dømes plutonium og uran. Strålinga som vert send ut vert spalta og omdanna til andre grunnstoff med mindre atommasse. Under spaltinga vert det noko energi til over, og det er dette som vert sent ut som stråling. Den ioniserte strålinga kjem i form av enten alfastråling, betastråling, gammastråling eller nøytron stråling. Den eldre måleeininga for radioaktivitet, curie (Ci), har no verte bytta up med SI- eininga Becquerel der 1 Bq = 1 partikkel pr. sekund.
    ...
    Radioaktivitet i dag
    Det er ikkje helsemessig lurt å få noko som helst radioaktive strålingar inn i kroppen, og difor vernar menneska seg mot radioaktiv stråling. Det vert ofte brukt bly rundt strålingskjelda og/eller i klerna til personellet. Ein må tilpasse tjukkelsen på strålingstypen og strålingseffekten ( keV pr. partikkel)
    Radiostråling har både
    katrin barek btw.
    Kjelder:
    http://www.naturfag.no/_barn/biografi/vis.html?tid=16582
    https://thescienceclassroom.wikispaces.com/file/view/Marie_curie_pic.jpg
    (view changes)
    4:01 am

More