Uansett kvar me vrir oss i dagens samfunn høyrer me om radiaktiv stråling, anten er det ekspertar som er redde for utslepp av slik stråling frå kjernekraftverk eller så er ein redd for eit terroriståttak. Radioaktive stoff kan definerast som ustabile isotopar av eit grunnstoff

Her bør det kome noko meir om radioaktiv stråling, kanskje det som ligg i artikkel "Marie Curie" med overskrift radioaktiv stråling kan koma her?

Radioaktiv stråling, eller ioniserande stråling, kjem i form av alfastråling, nøytronstråling, betastråling eller gammastråling.

Alfa_beta_gamma_radiation.png
Figur 2
Kva er radioaktiv stråling?

Etter kvart som forskarar undersøkte radioaktive stoff fann dei ut at stoffa kunne sende ut tre typar stråling, og før forskarane forstod heilt kva dei hadde oppdaga gav dei strålinga namna
α-stråling (alfastråling), β-stråling (betastråling) og γ-stråling (gammastråling) etter dei tre først bokstavane i det greske alfabetet. Oppdaginga av strålinga skjedde i 1896, men forskarane var i villfaret sidan dei ikkje forstod kvar strålinga kom frå. På denne tida var korkje protonet, nøytronet eller elektronet oppdaga.

Strålinga oppstår når det skjer ei endring i atomkjernen. Det skjer særskild med store atomkjernar, der kjernen er i "ubalanse". Grunnstoff som fins i isotopar, ulikt tal på nøytron i kjernen, har ei ugunstig samansetjing og er er ustabile. Slike kjernar for mykje energi, og kvittar seg med den overflødig energien ved å senda ut stråling. Sidan strålinga kjem frå atomkjernen kan radioaktiv stråling og kallas "kjernestråling".

Når ein atomkjerne sendar ut alfa-, beta- eller gammastråling seier me at atomkjernen desintegrerer. Radioaktiv fins "naturleg" i naturen rundt oss, og oppstår når atomkjernar desintegrerer av seg sjølve.
  • Alfastråling er heliumkjernar
  • Betastråling er elektron med stor fart
  • Gammastråling er energirik elektromagnetisk stråling

Rekkjevidda til dei ulike strålane


Som ein ser tydleg av figuren under er det gammastråling som går lengst gjennom andre objekt, sjølv om som illustrasjonen viser går noko av strålinga tapt i objektet. Alfastråling går kortast og vert stoppa lett, medan betastråling treng gjennom litt tjukkare objekt. Sjå figur 2

Halveringstid:


Etter ein atomkjerne har sendt ut sin overskuddsenergi, dannest det ein ny kjerne. Om denne kjernen er stabil, vil aktiviteten i stoffet dø ut med tiden. Intensiteten i strålingen vil altså avta etter kvart som fleir og fleir atom går over frå ustabil til stabil tilstand. Denne nedbrytinga, også kalla desintegrasjonen, skjer i eit heilt bestemt tidsmønster som er karakteristisk for kvar av dei ulike radioaktive stoffa. Ein størrelse som ofte vert brukt for å angi dette er halveringstiden T1/2. Med halveringstid menes den tiden det tar for ein gitt mengde radiaktive atom bruker på å halveres i antall. Ved å måle strålinga frå stoffet, kan ein bestemme halveringstida: Etter ei halveringstid er stålinga redusert med 50%, etter 2 halveringstider er strålinga redusert til 25 % ovs. Du kan lese meir her om kva halveringstid kan brukast til.

Kjelder

  • Callin, Pålsgård, Stadsnes og Tellefsen. ERGO Fysikk 1 Noreg 2007: H. Aschehoug & Co.
  • Ekeland, Johansen og Strand. Nexus Naturfag 5 Noreg 2006: H. Aschehoug & Co.
  • Wikipedia